Gençliğin Sağlık Hakkı: Sosyal Dayanıklılığımızı Yapısal Güvencelerle Desteklemek Zorundayız
- Eşref Bilge UĞURLU
- 1 gün önce
- 2 dakikada okunur
Habitat Derneği ve Infakto RW ortaklığıyla yürütülen 'Türkiye'de Gençlerin İyi Olma Hali Araştırma Raporu'nun altıncısı, dün (30.03.2026) gerçekleştirilen lansmanla kamuoyuyla paylaşıldı. Alana bir kez daha ayna tutan bu rapor, gençlerimizin mevcut durumunu tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor. İlkinin yayımlandığı 2017 yılından bu yana titizlikle takip ettiğimiz bu araştırmanın 2025 verileri, gençlerimizin bedensel ve ruhsal sağlıklarının sosyoekonomik koşullarla nasıl doğrudan şekillendiğini doğrulamaktadır. Bu yazıda, rapordaki bulgulara dayanarak, gençlerin iyi olma haline, sağlık hakkı bağlamında yaklaşacağız.
Gençliğin sağlık hakkını konuşmaya başlarken öncelikle tablonun bütünüyle karamsar olmadığını vurgulamak gerekir. Ekonomik ve sosyal pek çok zorluğa rağmen, gençlerin genel sağlık durumundan memnuniyet oranının %72,3 seviyesinde seyretmesi ve yarısından fazlasının (%54,6) gelecekten umutlu olması, toplumumuzun sahip olduğu psikolojik dayanıklılığın (rezilyans) en önemli göstergesidir. Gençlerimizin %86,2'sinin ailesiyle masaya oturup beraber yemek yemesi ve %84,5'inin ailesiyle düzenli sohbet etmesi, içinden geçtiğimiz zorlu süreçlerde en güçlü sosyal destek mekanizmamız olmaya devam etmektedir. Ayrıca gençlerin %45,2'sinin açık havada spor yapma eğilimini koruması, fiziksel aktiviteye yönelik motivasyonun sürdüğünü göstermektedir.
Ancak bu güçlü potansiyeli korumak ve ileriye taşımak için çözmemiz gereken ciddi yapısal sorunlar bulunmaktadır. Dünkü lansmanda öne çıkan ve "sağlık hakkı" bağlamında acil müdahale gerektiren başlıca bulgular şunlardır:
Engelli Gençlerin Sağlığa Erişimi: Araştırmaya katılan gençlerin %10,1'i engelli olduğunu belirtirken, bu gençlerin yalnızca %58,9'u hastaneye veya doktora gitmeyi "kolay" bir aktivite olarak tanımlayabilmektedir. Bu oran, sağlık hizmetlerine erişimde mekânsal ve sistemsel bariyerlerin hala aşılamadığını kanıtlamaktadır.
İstihdam Kaygısı ve Sağlık Algısı: Sağlığın en güçlü sosyal belirleyicilerinden olan ekonomik güvence, gençlerin sağlık algısını doğrudan etkilemektedir. Genel sağlık memnuniyeti %72,3 iken bu oran iş arayan gençlerde %60,4'e kadar gerilemektedir. Buna karşılık çalışan gençlerde bu oran %75,8'dir. İşsizlik, sadece ekonomik değil, doğrudan doğruya bir halk sağlığı sorunudur.
Ruhsal Tükenmişlik ve Somatizasyon: Son dört hafta içinde gençlerin %21,2'si "sık/çok sık" uykusuzluk çektiğini, %20,1'i kendini bitkin hissettiğini ve %18,6'sı sorunlarının üstesinden gelemeyeceğini beyan etmiştir. Dahası, gençlerin %12,3'ü vücudunda ağrı veya acı hissettiğini ifade etmektedir. Stres ve gelecek kaygısı, gençlerimizde artık bedensel belirtilerle kendini gösteren bir yorgunluğa dönüşmüştür.
Uzun Vadeli Kronik Riskler: Gençlerimizin %63,1'inin haftada bir veya daha sık tütün ürünleri kullanması ve %47,2'sinin fast-food tüketmesi, kapalı spor alanlarına erişimin ise %20,5'te kalması; gelecekte kronik hastalık yükümüzün çok daha ağırlaşacağının erken uyarısıdır.
Tüm bu veriler ışığında, gençlerimizin içindeki umudu yapısal politikalarla desteklemek zorundayız. Karar alıcılara, yerel yönetimlere ve sivil topluma yönelik çözüm önerilerimizi şu şekilde sıralıyoruz:
Kapsayıcı ve Engelsiz Sağlık Hizmetleri: Engelli gençlerin sağlık kurumlarına erişimindeki fiziksel ve bürokratik engeller acilen kaldırılmalı; sağlık hizmetlerine ulaşım bir ayrıcalık değil, herkes için olağan bir standarda kavuşturulmalıdır.
"Tüm Politikalarda Sağlık" Yaklaşımı: Sağlık politikaları hastane duvarları arasına sıkıştırılamaz. İstihdam, barınma ve kentleşme stratejileri doğrudan birer sağlık politikası olarak ele alınmalıdır.
Psikososyal Destek Ağlarının Yaygınlaştırılması: Gelecek kaygısı ve tükenmişlikle baş eden gençler için birinci basamak sağlık hizmetlerine entegre edilmiş, kolay ulaşılabilir ve damgalanma korkusu yaratmayan ücretsiz psikolojik destek merkezleri yaygınlaştırılmalıdır.
Koruyucu Altyapının Güçlendirilmesi: Gençleri bağımlılıklardan korumak ve sağlıklı yaşama teşvik etmek için sadece kısıtlamalar yetmez. Yerel yönetimler öncülüğünde, ücretsiz açık hava spor alanları ve sağlıklı gıdaya ulaşım olanakları genişletilmelidir.
Sağlıklı bir toplum zorluklar karşısında umudunu koruyan bu güçlü gençliğin omuzlarında yükselecektir. Bize düşen, onların sağlık hakkını her alanda güvence altına almaktır.
Yorumlar